Strah i poniženje (Jugoslovenski rat i izbeglice u Srbiji 1991-1997)

Uvodna razmatranja (Rat i izbeglištvo; 2. Migraciona kretanja na Balkanu: srpski primer)

I Istorijsko-teorijski kontekst: Evropa i Srbija (1. Identitet ili politika samopoimanja; 2. Evropa i nacije 3. Balkanski lonac: srpstvo i jugoslovenstvo)

II Kratak pregled raspadanja: hronologija događanja (1. Početak raskola i “rat” u Sloveniji; 2. Rat u Hrvatskoj; 3. Rat u Bosni i Hercegovini)

III Činjenice i vrednosti: empirijski pokazatelji (1. Opšti podaci o izbeglicama u Srbiji - Status izbeglica: politički i zakonski okvir, Zvanični podaci, Nezvanična procena; 2. O istraživanjima – Uzorak, Strukturalna diferencijacija izbeglica: Pol i starost, Nacionalnost i veroispovest, Obrazovanje, zanimanje, porodično stanje; 3. Prethodno prebivalište i uslovi u izbeglištvu - Statistički model izbeglice; 4. Politička moć i etnička distanca - Distribucija moći i politički stavovi, Refleksija nacionalnog identiteta i odnos prema drugom; 5. Repatrijacija, relokacija, integracija, iseljavanje – Poreklo, Povratak?, Novi život)

Zaključna razmatranja (1. Zvanična dokumentacija i stvarno stanje; 2. Uzroci, motivi i uslovi migracija srpskih izbeglica; 3. Nova etnička slika Srbije i političke posledice)

Prilozi: Tabele, mape, grafikoni,

Literatura, Summary

Prema autoru, problem izbeglištva na tlu bivše Jugoslavije jeste tradicionalni istorijski problem datog prostora. Samim tim, tzv. etničko čišćenje nije izum najnovijih sukoba unutar bivše Jugoslavije, već predstavlja stalni pratilac balkanskih etno-nacionalnih sukobljavanja, posebno u XX veku. Na osnovu opsežnih i stručno provedenih empirijskih istraživanja autor je pokazao da se sa velikom izvesnošću može tvrditi da će većina današnjih izbeglica u Srbiji upravo tu i ostati, što će dalje nužno iziskivati i priznavanje njihovog punopravnog građanskog stastusa. Utoliko će oni ravnopravno sa ostalim građanima Srbije učestovati u izboru političkog poretka, odnosno dominantnih nacionalnih vrednosti i institucija.

U meri u kojoj se ukupni politički odnosi unutar Srbije i njenog saveza sa Crnom Gorom budu odvijali u demokratskoj proceduri i sa demokratskim ishodištima – uz stalno pridržavanje široko prihvaćenih i usvojenih nacionalnih orijentira, ali i međunarodnih standarda vezanih za poštivanje građanskih prava i sloboda – u toj (sraz)meri se može očekivati i jačanje građanskog identiteta stanovnika Srbije (nezavisno od nacionalnog/etničkog statusa), kao i nacionalnog predznaka države Srbije. Jedino na taj način građansko i nacionalno u Srbiji mogu postati deo jedinstvenog političkog mišljenja i delovanja koji ne dovode u pitanje demokratsko državno jedinstvo. Takva Srbija (i Crna Gora) mogu biti jaka potpora legitimnim nacionalnim težnjama Srba iz Bosne i Hercegovine, odnosno Republike Srpske, kao i srpskoj manjini u Hrvatskoj. Samo tim putem može se obezbediti da buduća migraciona kretanja Srba i ostalih nacija i etničkih grupa sa ovih prostora više budu motivisana ekonomskim, a manje ili nikako političkim (etničkim) ili religioznim razlozima.

Istraživanje se odlikuje teorijsko-metodološkom celovitošću, preciznim pojmovnim određenjem širokog i neobično složenog istorijsko-teorijskog konteksta problema, kao i nadasve korektnom empirijskom analizom. Autor se distancira od različitih normativnih i političkih paradigmi kada je osetljivi izbeglički problem u pitanju, među kojima danas preovlađuju moralističko-pacifistička i političko-instrumentalna. Rukovodeće načelo istraživanja sadržano je u stanovištu da ukoliko jedan naučno-istraživački poduhvat koga preduzima pojedinac može da doprinese rešavanju nekog socijalnog i političkog problema, onda je to moguće samo u medijumu njegovog što približnijeg objašnjenja i razumevanja.